Полиуретан борулары, юксек-перформанслы полимер материал оларакъ, нефть химиясы, автомобиль, бина сув теминаты ве дренаж, эм де тиббий алетлер санайында кенъ къулланыла, чюнки оларнынъ мукеммель агъырувы, ягъгъа къаршы турмасы, химиявий коррозиягъа къаршы турмасы ве яхшы эгильме хусусиетлери бар. ольчю догърулыгъы, ве махсулатнынъ хызмет муддети. Шунынъ ичюн полиуретан боруларны къалыплаштырув джерьяны боюнджа-терен араштырмаларнынъ муим муэндислик амелий эмиети бар.
Полиуретан боруларынынъ эсас хусусиетлери ве къалыплаштырув талаплары .
Полиуретан (ПУ) — полиоллар ве изоцианатларнынъ полимеризация реакциясы иле мейдангъа кельген полимер материалдыр. Йымшакъ ве къатты сегментлернинъ нисбетине эсасланып, оны термопластик полиуретангъа (ТПУ) ве дёгме полиуретангъа (ДПУ) больмек мумкюн. Полиуретан борулары, адет узьре, дёгюв джерьяны ярдымынен япыла. Къалыплаштырув джерьяны борунынъ сыкълыгъыны, къавийлигини ве юзюнинъ битишини темин этмек ичюн хаммалнынъ нисбетлерини, реакция араретини, къалыпнынъ дизайныны ве -ишлевден сонъки шараитлерни къатты незарет этмекни талап эте.
Полиуретан борулары ичюн къалыплаштырувнынъ эсас талаплары:
1. Хаммалны эвельден ишлемек: аванынъ къалдыкъ пускюртювлери олмасын деп, полиоллар ве изоцианатларны белли бир араретте яхшы этип къарыштырмакъ керек;
2. Реакцияны идаре этмек: полиуретаннынъ къаттылаштырув реакциясы чокъ сыджакъ чыкъара, бу исе ерли зияде къызув ве чатлакъларнынъ огюне кечмек ичюн къалыпнынъ араретини ве тёкюв сурьатыны оптималлаштырмакъны талап эте;
3. Къалыптан чыкъарув ве сонъки-ишлев: Къалыплангъан боруларны ольчюлернинъ тургъунлыгъыны юксельтмек ичюн уйгъун пост-вулканизация я да сувутув керек.
Полиуретан борулары ичюн къалыплаштырувнынъ эсас джерьянлары .
1. Дёгме къалыплаштырув джерьяны .
Полиуретан борулары ичюн энъ чокъ къулланылгъан истисал джерьяны — дёгме къалыплаштырувдыр. Онынъ эсас адымлары:
• Хаммалны къарыштырув: преполимер (изоцианат компоненти) ве зынджыр узаткъыч (полиол компоненти) белли бир нисбетте къарыштырыла, къарыштырув джерьянында вакуум газсызландырув ярдымынен ава пускюртювлери чыкъарыла.
• Къалыпны азырлав: къалыпны уйгъун арареткедже (адети узьре 60~80 градус ) эвельден къыздырмакъ керек, япышувны эксильтмек ичюн чыкъарув маддеси къоюла.
• Дёгюв ве къаттылаштырув: къарышыкъ хаммал къалыпкъа эндириле ве белли бир басымда (адети узьре атмосфера я да алчакъ басымда) къаттылаштырыла. Къаттылашув вакъты борунынъ диаметрине ве дивар къалынлыгъына багълы, адет узьре, бир къач дакъкъадан он дакъкъагъадже денъише.
• Къалыптан чыкъарув: бору бутюнлей къаттылашкъан сонъ, оны чыкъарып, кеселер.
Бу джерьян кичик-партиялы, чокъ-чешитли истисал ичюн, хусусан муреккеп къурулышлы полиуретан боруларны чыкъармакъ ичюн келише.
2. Экструзия иле къалыплаштырув джерьяны .
Тюз боруларны я да адий-структуралы полиуретан боруларны сербест чыкъармакъ ичюн экструзия къалыпларыны къулланмакъ мумкюн. Бу джерьянгъа бойле шейлер кире:
• Хаммалны иритмек: термопластик полиуретан (ТПУ) гранулалары винтовкалы экструдер ярдымынен къыздырыла ве иритиле;
• Экструзиялы къалыпкъа къоюв: ириген материалны белли бир штамптан экструзия этип, токътамайып бору шекилиндеки къурулышны мейдангъа кетирелер;
• Сувутув ве шекиль берюв: экструдирленген бору сув я да ава сувутув ярдымынен тез сувутыла, сонъра тартышма машинасы ярдымынен узатып, керекли узунлыкъкъадже кесе.
Экструзия юксек семерелиликке малик ве стандартлаштырылгъан полиуретан боруларны чыкъармакъ ичюн келише, амма махсулат къурулышында аз эгильме имкяны теклиф эте.
3. Реакция иле шприц иле къалыплаштырув (РИМ) джерьяны .
Буюк я да юксек-къаттылыкълы полиуретан боручыкълар ичюн реакция шприц иле къалыплаштырув къулланмакъ мумкюн. Бу джерьян полиол ве изоцианатларны юксек-басымлы цилиндрлерде айрыджа сакъламакъ, оларны юксек басымда юксек сурьатнен къарыштырмакъ ве сонъра къарышманы къалыпкъа эндирмекни козьде тута. Къарышыкъ реакциягъа кирип, къаттылашып, сонъки шекильни мейдангъа кетире. RIM къалын-диварлы боручыкълар ичюн келише ве къыскъа къалыплаштырув деври ве махсулатнынъ юксек къаттылыгъына маликтир.
Къалыплаштырув джерьянына тесир этеджек эсас факторлар .
1. Хаммал нисбети: изоцианат индекси (НСО/ОН нисбети) полиуретаннынъ силюв сыкълыгъына догърудан-догъру тесир эте ве бойлеликнен борунынъ къаттылыгъына ве эластиклигине тесир эте.
2. Сыджакълыкъны идаре этмек: къалыпнынъ зияде юксек арарети къалдыкъ пускюртювлерге я да юзюндеки къусурларгъа кетире биле, зияде алчакъ арарет исе къаттылашув вакътыны узата.
3. Къалыпнынъ дизайны: акъыллы чапув дизайны ве ава чыкъарув системасы къусурларны эксильте ве махсулатнынъ уйгъунлыгъыны яхшылаштыра биле.
4. Пост-ишлев: Базы полиуретан борулары сыджакъкъа къаршы турув ве механик хусусиетлерини яхшылаштырмакъ ичюн пост-вулканизацияны талап этелер (процессор борулары киби).
Полиуретан борулары ичюн къалыплаштырув джерьяныны сечип алмакъ ичюн махсулатнынъ чалышув талапларыны, истисал ольчюсини ве масраф факторларыны эр тарафлама козь огюне алмакъ керек. Дёгюв юксек-догърулыкълы, муреккеп-конструкциялы бору ичюн келише, экструзия буюк-масштаблы стандартлаштырылгъан истисал ичюн келише, RIM (Reverse Molding Injection) исе буюк-масштаблы, юксек{{5}перформанслы бору истисалында имтиязларгъа маликтир. Илериде полиуретан материалыны модификациялав технологиясы инкишаф этмекнен, къалыплаштырув джерьянлары даа да къатты санайы къулланув талапларына джевап бермек ичюн даа да оптималлаштырыладжакъ.
